Εξέλιξη

Γράφει ο Ελευθέριος Μακατσέλος

Αξίζει να τραβάς κάποιον μπροστά, όταν αυτός σε τραβάει πίσω; Εννοείται. Eπιβάλλεται όμως να ‘ρθει και μια σαφής αιτιολόγηση μετά από μια τέτοια προβοκατόρικη εισαγωγική πρόταση. Η πρόταση αυτή είναι προκλητικά ελλιπής γιατί θέλω να εστιάσω στην ουσία, και η ουσία είναι πως ναι, τραβάμε μπροστά όσους πίσω μας τραβάνε. Το ερώτημα όμως είναι, γιατί; Εδώ λοιπόν, θα αιτιολογήσουμε το γιατί, συμπληρώνοντας και τις χαμένες προϋποθέσεις της πρότασης.

Μου΄χε κάνει εντύπωση τις προάλλες όταν ένας καθηγητής Φιλοσοφίας μού είπε πως κάθε φορά θα δυσκολεύομαι με τα φιλοσοφικά κείμενα διότι κάθε φορά θα μου γίνονται δυσκολότερες από τις προηγούμενες ερωτήσεις. Οι ερωτήσεις θα εξελίσσονται, και μαζί τους και εγώ. Κάθε φορά θα παίρνω δυσκολότερες απαντήσεις εφόσον η εξέλιξη θα μου προκαλέσει να κάνω πιο πολύπλοκες ερωτήσεις. Είδα, ξέρετε, μια γοητεία σε όλο αυτό, μια γοητεία και λίγο άγχος ταυτόχρονα. Γοητεία γιατί είναι τόσο αξιέπαινη η διαδικασία της εξέλιξης. Πόνος και μόνο πόνος, ένας συνεχής πόνος που νιώθει, αν θα‘νιωθε, το μάρμαρο καθώς σμιλεύεται, καθώς κυριολεκτικά σπάζεται, αφαιρώντας κομμάτια του ίδιου του τού είναι, έτσι ώστε να έχει τη χαρά, εάν είχε, να εκπροσωπήσει μια πιο όμορφη μορφή. Αλλά και άγχος. Το άγχος της συνειδητοποίησης πως έτσι θα‘ναι, και αν για λίγο θα αισθάνεσαι άνετα καθήμενος στις γνώσεις σου, πάει να πει πως έχεις αποφασίσει να κατέβεις στις πιο “εύκολες ερωτήσεις”, και πως αν και το συναίσθημα ωραίο, δεν εξελίσσεσαι. Να ξεκαθαρίσω πως δεν προωθώ την νοσηρή ανέλιξη χωρίς ίχνη ευκολίας και καλοπέρασης, στο κάτω κάτω, τι νόημα έχουν όλα αυτά αν δεν περνάμε και λίγο καλά. Απλά επισημαίνω τις συνέπειες, την ροούμενη πραγματικότητα πίσω απ’τις όποιες μας επιλογές. Η ικανοποιητική ευχαρίστηση που προέρχεται από το μάσημα μιας πίτσας είναι αδιαμφισβήτητη, μα πόσο ανεύθυνο να αδιαφορούμε για τις συνέπειες; Έχοντας λοιπόν γνώση των συνεπειών, των παράλληλων πραγματικοτήτων που ζώντε ταυτόχρονα με την μία πραγματικότητα που έχουμε επιλέξει να ζήσουμε, είμαστε ξεκάθαρα ελεύθεροι να επιλέξουμε την σμίλευση ή την καλοπέραση.

Αφού απέδειξα, στο μυαλό μου τουλάχιστον, ότι οι δυσκολίες μας εξελίσσουν και εάν ποθούμε την εξέλιξη μας τότε πρέπει να συγκεντρωθούμε σε αυτές, πάμε και στο θέμα τον ανθρώπων που μας τραβούν πίσω. Είναι ξεκάθαρη, αδιαμφισβήτητη και λογικότερη όλων, η ανάγκη του να αφήνεις πίσω ό,τι πίσω σε κρατά, έτσι ώστε μπροστά να προωθηθείς. Τρίτος νόμος του Νεύτωνα άλλωστε. Αναγκάζεσαι, πρέπει να αφήσεις πίσω νοσηρότητες, φίλους με τοξικές συμπεριφορές που ζουν σε βαλτώδεις καταστάσεις. Αυτό ορίζει το συμφέρον σου άλλωστε, το συμφέρον της υγείας, της καταλληλότητας, της στο κάτω κάτω εξέλιξης σου. Δεν εξελιχθήκαμε παλεύοντας πεισματικά με το λιοντάρι, αλλά αποφεύγοντας το. Παλεύαμε μαζί του όταν δεν υπήρχε άλλος δρόμος. Μα ακόμη και τότε, νικώντας το, δεν επιστρέφαμε, φαντάζομαι, στην κοιτίδα των λιονταριών για να παλέψουμε μαζί τους, αλλά τρέχαμε να σωθούμε, να ζήσουμε. Σκοπός μας είναι να ζήσουμε, όχι να αποδείξουμε ότι μπορούμε να νικήσουμε το λιοντάρι (σε υγιείς συναισθηματικά περιπτώσεις). Συμπερασματικά λοιπόν, αυτό ορίζει το συμφέρον σου. Είσαι όμως μόνο το συμφέρον σου; Όταν βλέπεις ανθρώπους να πονάνε, γιατί τους βοηθάς εφόσον το συμφέρον σου δεν ωφελείται; Αλληλεγγύη λέγεται. Ανθρωπιά. Αυτή η πανέμορφη αξία που σε κάνει άνθρωπο. Η εσωτερική αυτή σου υποχρέωση, να βοηθήσεις τον συνάνθρωπο. Ο εσωτερικός σου αυτός ο νόμος ο οποίος με την ωφέλεια δεν έχει καθόλου να κάνει, και πως σύμφωνα με την ανάλυσή μας, είναι παράλογο να βοηθήσεις κόσμο που σε τραβάει πίσω, εάν θέλεις να εξελιχθείς. Δεν είναι όμως ακριβώς έτσι. Φαινομενικά ναι, είναι παράλογο, βοηθώντας όμως βοηθάς το είδος σου να ορθοποδήσει και μαζί του κι εσύ. Ίσως απο‘κεί να έχει δημιουργηθεί αυτός ο εσωτερικός νόμος, δεν γνωρίζω, θα ήταν όμως μια καλή απάντηση. Λοιπόν από ανθρωπιά. Μήπως δεν υπάρχουν άνθρωποι που πατούν επί πτωμάτων; Που αφήνουν φίλους που άλλοτε τους βοήθησαν, στο έλεος των τυχαιοτήτων; Ασφαλώς και υπάρχουν και δη εν έτη 2024, μα έχουν φύγει μακριά απ’την ανθρώπινή τους φύση. Όσοι εξ αυτών αντιλαμβάνονται μελλοντικά ότι έχουν παρεκκλίνει του εσωτερικού τους νόμου ευτυχώς ξεκινούν ψυχοθεραπείες, οι υπόλοιποι, ζουν ανάμεσα μας.

Πάμε τέλος να μιλήσουμε και για την εμφανή ευθύνη που έχουμε απέναντι στους άλλους. Ευθύνη, αυτή τη συνθήκη που τόσο πολύ σιχαινόμαστε, σε σημείο να καταντάμε να πιστεύουμε, να θέλουμε να πιστεύουμε, πως η αποφυγή της ευθύνης συμφέρει το συμφέρον μας. Πόσο αξιολύπητοι είμαστε. Πόσο αξιολύπητος είσαι. Που πιστεύεις πως εσένα κανείς προς απάνω δεν σε τράβηξε, που πιστεύεις πως τα έχεις καταφέρει όλα μόνος σου. Που οι γονείς σου ήταν σκάρτοι, το κράτος είναι σκάρτο, όλα είναι σκάρτα μη έχοντας ωφελήσει ούτε στο ελάχιστο στη σμίλευση σου, στην προώθησή σου, στο συμφέρον σου στην τελική. Είσαι ένας ανθρωπάκος, επειδή δεν έχει το ψυχικό σθένος να σηκώνεις την αλήθεια της ευθύνης σου. Πασχίζει ο εσωτερικός ανθρώπινός σου νόμος, πασχίζουν οι ψυχολόγοι να σου εξηγήσουν το σωστό, πασχίζει ο καθρέφτης να σου δείξει πώς ακριβώς είσαι, μα εσύ κοιτάς αλλού. Πόσο αξιολύπητος. Αξίζει τώρα εσύ να προωθηθείς; Είναι δυνατόν ο νόμος του Νεύτωνα να ευνοεί εσένα; Άκου λοιπόν ανθρωπάκο, που τόσα και τόσα για σένα έχουν γραφθεί. Η ανέλιξή σου είναι συλλογική. Δεν έφτασες εδώ που έφτασες μόνος σου. Όταν ήσουν σε νοσηρές καταστάσεις, οι φίλοι, οι γονείς και λοιποί, δεν σε αφήσαν πίσω, σε τράβηξαν μπροστά σε βάρος της δικής τους ανέλιξης, της δικής τους καλοπέρασης, σε βάρος του δικού τους συμφέροντος. Όσο και να διαβάζεις για να πετύχεις στις πολυπόθητες σου εξετάσεις, υπάρχει ένα σύστημα από πίσω, κράτος, γονείς, φίλοι, άγνωστοι, που σε προωθεί, σε όποιο βαθμό αυτό μπορεί. Μήπως δεν υπάρχουν νοσηρότητες σε γονείς, φίλους και κράτος; Και βέβαια υπάρχουν, αλλά η ύπαρξη αυτών των ιδίων έδωσε σε εσένα το δικαίωμα να τους αμφισβητείς. Το δικαίωμα να έχεις ύπαρξη. Για να μη μακρηγορήσω άλλο, έχεις κάθε δικαίωμα να μην κοιτάξεις τον καθρέφτη, η συνέπεια όμως αυτής σου της πράξης θα σε καθιστά ανθρωπάκο.

Συμπερασματικά λοιπόν, όπως φάνηκε, οι πρώτες δύο παράγραφοι γραφήκαν λιγότερο συναισθηματικά φορτισμένα απ’ ότι η τρίτη. Και αυτό διότι η προώθηση της δειλίας προς την ευθύνη μού προκαλεί συναισθήματα αδικίας. Παρόλ’αυτά, το μήνυμα περάστηκε και η αρχική εισαγωγική μας πρόταση αιτιολογήθηκε, θέλω να πιστεύω, επαρκώς.

Συγκεκριμένα:

• Oι δυσκολίες μας εξελίσσουν όποτε πρέπει να συγκεντρωθούμε σε αυτές, και το να σε τραβάει κάποιος πίσω δεν ωφελεί προς την εξέλιξή μας.
  
  
• Το να μην τραβάς κάποιον μπροστά, αλλάζει το είναι σου, ναρκώνει την ανθρωπιά σου, εξελίσσοντας μεν τον εαυτό σου, μα ο εαυτός σου έχει μεταμορφωθεί σε τερατούργημα, το οποίο δεν θα‘πρεπε περαιτέρω να εξελιχθεί.
  
  
• Η εξέλιξη είναι συλλογική διαδικασία, δεν προέρχεται από τις πράξεις μόνο τους εξελιχθέντος.

• Αρα, αξίζει να τραβάς κάποιον μπροστά, όταν αυτός σε τραβάει πίσω; Εννοείται.

Ποια λοιπόν είναι η λύση σε όλο αυτό; Η λύση είναι να εξελισσόμαστε, να μην κολλάμε σε νοσηρές καταστάσεις που συνεπάγεται να μην προσκολλούμε σε “νοσηρούς” φίλους. Απ’την άλλη να τους τραβάμε όσο μπορούμε μπροστά ακόμη και με μια κάποια απώλεια της εξέλιξής μας, όπως και αυτοί κάποτε έκαναν με εμάς. Το παν, και εδώ, είναι η ισορροπία. Εάν η ισορροπία δεν ήταν σημαντική, δεν θα υπήρχε και η λέξη της. Φεύγεις, εξελίσσεσαι, μα δεν πετάς αυτούς που σε βοήθησαν και τώρα σε χρειάζονται. Όσο δυσκολοχώνευτη και αν είναι αυτή η λέξη, είναι αυτή που αναγράφεται στον καθρέφτη σου, και η είναι η λέξη χρέος.

Ουτρέχτη 13 Απρίλη, 2024